[felieton napisany na bazie jednego zdania uzasadnienia napisanego przez prokuratora i kwoty 1,3 miliona złotych, od której odsetki będzie musiał opłacic skarb państwa]
O co chodzi w sporze o blokadę środków?
O własność.
Czy może lepsze pytanie: co się dzieje z prokuratorem, który te pieniądze zajął, a sądowi nie pozwala nawet sprawdzić, czy miał do tego prawo?
“Blokada środków na rachunku bankowym jest instytucją głęboko ingerującą w prawo własności posiadacza rachunku i własność banku”
halo panie prokuratorze – to nie ja, to Sąd Najwyższy
w uchwale z 9 listopada 2021 r., I KZP 3/21.
Ale dzisiaj nie o poezji własności.
Dzisiaj o tym, że ktoś w prokuraturze uznał, iż do zabrania ponad miliona trzystu tysięcy złotych wystarczy napisać jedno zdanie uzasadnienia.
Jedno zdanie.
Plus wysokość obrotów.
Plus zablokowana kwota.
I tyle.
Nikt nie wskazał przestępstwa. (żadnego)
W tym miejscu cały na biało wjeżdża art. 106a Prawa bankowego, którego [podejrzewam] nikt przy tej decyzji nie przeczytał do końca. Spokojnie. Zdarza się najlepszym.
Panie Prokuratorze, czy nie popadł Pan w rutynę kosztem dokładnej analizy?
Czy Pan wskazał, które konkretnie złotówki pochodzą z przestępstwa?
Czy „około ośmiu milionów obrotu” to już uzasadnione podejrzenie?
Art. 106a ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe pozwala zablokować środki wyłącznie do wysokości tych, co do których zachodzi uzasadnione podejrzenie, że pochodzą z przestępstwa albo mają z nim związek.
Nie „na wszelki wypadek”. Nie dlatego, że na rachunku kręci się “dużo” pieniędzy.
Ustępy 3a i 6 każą prokuratorowi określić zakres, sposób i termin blokady, i to na czas oznaczony, nie dłuższy niż sześć miesięcy. „Zakres” – znów Sąd Najwyższy w I KZP 3/21 oraz komentarz J. Byrskiego – oznacza kwotowe określenie zablokowanych środków.
Kwota nie może przekraczać tego, co jest na rachunku, i tego, czego dotyczy podejrzenie.
Jeżeli zablokowano ponad 1 300 000 zł i ani w sentencji, ani w uzasadnieniu nie wykazano, która część tej sumy i dlaczego ma pochodzić z oszustwa, postanowienie nie spełnia wymogu określenia zakresu.
Jest wadliwe co do samej podstawy. Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu w postanowieniu z 22 września 2023 r., II Kp 574/23, uchylił blokadę między innymi dlatego, że naruszała konstrukcję art. 106a ust. 3a.
To nie jest nowość.
To jest konstrukcja, którą sądy kontroli zażaleniowej już stosują.
A teraz rzecz, o której woli się nie wspominać.
Na postanowienie o blokadzie przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy.
Art. 106a ust. 7. Nie do kolegi z piętra wyżej. Nie do „rozważenia w przyszłości”.
Do sądu.
Rola prokuratora sprowadza się do przekazania zażalenia wraz z aktami.
Ile dni potrzeba, żeby wykonać czynność, której ustawa nie każe nawet oceniać merytorycznie?
Jak długo zażalenie może leżeć w prokuraturze, zanim przestanie być zwłoką, a stanie się
odcięciem strony od kontroli sądowej?
Czy wolno przetrzymać je tak długo, aż blokada sama straci w praktyce swój termin?
I KZP 3/21 – termin jej upadku ma charakter stanowczy i gwarancyjny.
Środki na rachunku nie są dowodem rzeczowym.
Sąd Najwyższy powiedział to wprost, a w uchwale z 13 października 2021 r., I KZP 1/21, ostrzegł przed obchodzeniem czasowych ograniczeń blokady przez uznawanie pieniędzy za „dowody”.
Przeczekanie terminu nie jest strategią procesową. Jest jej zaprzeczeniem.
Ale polskiej prokuratury prawo nie dotyczy?
Co w tej sprawie dowiemy się z Trybunału Konstytucyjnego?
źródło: postanowienie TK Ts 30/23
blokada wchodzi w prawo własności z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji
Nie można się spierać o to, że chodzi o środek, który zabiera człowiekowi majątek, zanim ktokolwiek udowodni mu winę. Osoba, której środki zablokowano, nie tylko korzysta z domniemania niewinności z art. 5 § 1 k.p.k. – często nie jest
nawet podejrzanym.
„uzasadnione podejrzenie”
w piśmie organu zmieściło się w jednym zdaniu.
Ani Prawo bankowe, ani ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy nie definiują tego zwrotu.
Nie ma też wiążącej „definicji GIIF”. Standard wzięto z art. 303 § 1 k.p.k. – z przesłanki wszczęcia postępowania.
Podstawą może być tylko taki zespół danych, które obiektywnie uprawdopodabniają fakt popełnienia przestępstwa i subiektywnie wywołują wysoki stopień podejrzenia.
[Sąd Okręgowy we Wrocławiu w postanowieniu z 25 lipca 2013 r., III Kp 1019/13]
Pogłoska, domysł i bliżej nieokreślone przypuszczenie tego warunku nie spełniają,
bo takie podejrzenie byłoby dowolne. Podejrzenie ma dotyczyć konkretnego przestępstwa,
dającego się zakwalifikować z określonego przepisu.
W postanowieniu z 13 września 2011 r., III Kp 1407/11, ten sam sąd dodał, że nie wymaga się pewności – ale wymaga się obiektywnego ugruntowania i znacznego stopnia
prawdopodobieństwa.
ETPCz w wyroku z 7 października 2008 r., 6767/03
Uzasadnione podejrzenie zakłada okoliczności lub informacje, które zadowoliłyby obiektywnego obserwatora, że dana osoba mogła popełnić przestępstwo.
L. Schaff już to ułożył.
Czym jest: domysł, przypuszczenie, podejrzenie. O podejrzeniu można
mówić dopiero wtedy, gdy fakty pozwalają zejść do dwóch, najwyżej trzech logicznych wersji zdarzenia, z których jedna brzmi: popełniono takie a takie przestępstwo.
Co więc jest w uzasadnieniu?
Że pieniądze pochodzą z oszustwa.
Że rachunek służy przekazaniu ich osobie fizycznej jako wynagrodzenia „za przestępczy charakter”
Nie ma pokrzywdzonego.
Nie ma czynu.
Nie ma sposobu wprowadzenia w błąd.
Nie ma daty.
Nie ma mechanizmu rozporządzenia mieniem.
Jest teza.
Teza, którą można postawić wobec każdego przedsiębiorstwa, które wystawia faktury i
przelewa pieniądze. W gradacji Schaffa to klasyczny domysł: twierdzenie, z którego da się
wysnuć dowolną liczbę wersji, nie zaś podejrzenie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 4 czerwca 2020 r., I SA/Po 267/20 – przy analogicznej blokadzie rachunków
Do blokady nie wystarczy mieć podejrzenia i wskazać obroty. Organ musi podać konkretne okoliczności faktyczne. Analiza przepływów nie może służyć wyłącznie do oszacowania skali zamiast uzasadnienia przesłanek. W literaturze (M. Snitko-Pleszko „Monitor Prawniczy” 2023, nr 2) „wysokie obroty na rachunkach” figurują jako jedno z tych powielanych, automatycznych kryteriów, które nie przybliżają do ustalenia, czy w ogóle popełniono przestępstwo.
Wysokość obrotów jest miarą skali działalności.
Nie wskaźnikiem jej przestępczości.
Drobny szczegół
Jest jeszcze jeden szczegół, na który pan prokurator przypadkowo nie zwrócił uwagi. Wszystkie obroty szły wyłącznie pomiędzy bankami i instytucjami płatniczymi, a więc podmiotami, które same stosują środki bezpieczeństwa finansowego: identyfikację klienta, monitorowanie transakcji, ocenę ryzyka. Każdy z tych przepływów przeszedł przez kogoś, kto z ustawy ma obowiązek się przyjrzeć. I żaden z tych podmiotów nie powziął uzasadnionego podejrzenia co do legalności.
Dalsza (gorsza) część historii, która jutro może mieć miejsce na rachunku Twojej spółki.
Strona wniosła zażalenie. Wskazała, że postanowienie nie określa konkretnych kwot rzekomo pochodzących z przestępstwa i, że brak jest podstaw do blokady. Przez okres dłuższy niż miesiąc – a w ocenie materiałów sprawy można już mówić o wielomiesięcznym leżakowaniu – zażalenie nie trafiło do sądu.
Równolegle złożono wniosek o umorzenie postępowania przygotowawczego, bo art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. każe umorzyć sprawę, gdy czynu nie popełniono, brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia albo gdy czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego.
To nie są prośby o łaskę, a prośby o stosowanie przepisów prawa zamiast swojego “widzimisie”.
Na taki wniosek przysługuje decyzja.
„Daj z siebie wszystko! Ale nie więcej niż 30%”
Czy to zaniechanie?
Czy umyślne zamknięcie drogi do sądu, które utrzymuje stan, w którym pieniądze wiszą w próżni?
Panie Prokuratorze, czy zamierza Pan przekazać akta sądowi, czy przetrzymać je tak długo, aż kontrola sądowa straci sens?
Czy wniosek o umorzenie zostanie rozpoznany, czy nadal ma czekać na nastrój urzędu?
Ile jeszcze miesięcy potrzeba na czynność, która w dobrze działającej kancelarii zajmuje kilka dni?
Jaka jest odpowiedzialność prokuratora?
Prokurator nadrzędny może wydać polecenie, przejąć sprawę, objąć ją
zwierzchnim nadzorem, wystąpić do Rzecznika Dyscyplinarnego.
Katalog z art. 142 Prawa o prokuraturze jest znany i ułożony od najłagodniejszego do najcięższego: upomnienie, nagana, obniżenie wynagrodzenia, kara pieniężna, usunięcie z funkcji, przeniesienie, wydalenie ze służby.
Art. 137 § 1 mówi o oczywistej i rażącej obrazie przepisów, o zaniechaniu utrudniającym funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości i o uchybieniu godności urzędu.
Czym jest nierozpoznawanie miesiącami zażalenia, które trzeba jedynie przesłać sądowi?
Odpowiedzialność karna z art. 231 § 1 k.k. wymaga już wykazania, że funkcjonariusz, nie
dopełniając obowiązków, działał na szkodę interesu publicznego lub prywatnego.
Sama powolność bywa dyscyplinarką. Umyślne przetrzymanie środków do upadku blokady albo do przedawnienia kontroli? – to już materiał na kolejny artykuł
Jeśli przed upływem czasu stosowania blokady nie zapadnie postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym albo o dowodach rzeczowych, blokada upada z mocy prawa. Art. 106a ust. 8. Znów I KZP 3/21: ten termin jest stanowczy właśnie po to, by organów nie trzeba było prosić o łaskę.
Gdyby okazało się, że okoliczności blokady nie miały związku z przestępstwem,
rachunek za odsetki, za zamrożony kapitał i za miesiące bez pieniędzy opłaci przecież Skarb Państwa.