Co się dzieje w Trybunale?
[felieton napisany na bazie wywodów z dupy Pana Profesora Matczaka i zajęć w murach uniwersytetu]
Czy może lepsze pytanie co się dzieje z polską profesurą?
Nawet najlepsi profesorowie popadają w rutynę kosztem dokładnego czytania przepisów. Panie Profesorze, czy nie popada Pan w rutynę kosztem dokładnej analizy?
Czy Pan nie doczytał wyroku do końca? Spokojnie – zdarza się najlepszym :)
Wszystkie rozważania pożal się boże ekspertów, które pojawiły się na skutek wydarzenia hucznie określonym przez kanał zero „szturm na trybunał konstytucyjny” mają jedną wspólną cechę.
Nikt nie przeczytał wyroków. (żadnych)
O co chodzi w sporze o TK?
O władzę.
„każda władza deprawuje, a władza absolutna deprawuje absolutnie, a trybunał miał stać na straży przed władzą absolutną” ~cytat nie mój, ale dzisiaj nie o tym
W tym miejscu cały na biało wjeżdża pan premier Donald.
Dlaczego Pan również nie czyta? Czy nie ma Pan wystarczająco sługusów, którzy powinni czytać za Pana? Czy kancelaria premiera zatrudnia niewystarczającą liczbę osób?
Czy osoby pracujące w kancelarii premiera potrafią czytać?
Panie Donaldzie i Szanowni Profesorowie a co, jeśli istnieje wyrok TK z 3 grudnia 2015 roku w składzie, co do którego żadna strona sporu politycznego nie wniosła żadnych zastrzeżeń, a dodatkowo stwierdza on, że na skutek nadzwyczajnych okoliczności w celu ochrony nadrzędności Konstytucji Prezydent może wydłużyć czas oczekiwania na odebranie ślubowania.
Cytaty: Wyrok TK z 3.12.2015 r., K 34/15, OTK-A 2015, nr 11, poz. 185.
„Trybunał Konstytucyjny dostrzega, że w pewnych wyjątkowych okolicznościach mogą zaistnieć takie sytuacje, które w sposób obiektywny będą nakazywały Prezydentowi chronić wyższą wartość – niż niezwłoczne wypełnienie obowiązku przyjęcia ślubowania – jaką stanowi nadrzędność Konstytucji”
„Prezydent mógłby rozważyć wydłużenie czasu oczekiwania na odebranie ślubowania. Jest to jednak dopuszczalne tylko pod warunkiem, że skutek takiego wydłużenia okresu nieprzyjmowania ślubowania nie doprowadzi do konsekwencji jeszcze mniej akceptowalnych konstytucyjnie, jak choćby paraliż prac Trybunału Konstytucyjnego, którego zdolność działania stanowi wartość konstytucyjną samą w sobie. Podejmując taką decyzję, Prezydent bierze na siebie pełną, przewidzianą w Konstytucji odpowiedzialność za jej skutki.”
Zestawiając jeden z niewielu prawidłowych [w polskim obrocie gównem prawnym] wyroków TK ze słowami poważanego profesora
„Prezydent uzurpuje sobie kompetencję, której nie ma, bo nie przyjmuje od nich ślubowania, więc stosuje coś w rodzaju przemocy. No ale teraz można na tę przemoc, bo to jest ewidentnie przemoc po stronie Nawrockiego i Święczkowskiego, odpowiedzieć na dwa sposoby. Można odpowiedzieć prawem albo można odpowiedzieć przemocą. I wczoraj Donald Tusk wybrał przemoc.”
Czas: ok. 4:40–5:15.
https://youtu.be/-Ga8lIoX6P8?si=iFuuCVmBzVXQ9s0cNie pozostaje nic innego niż powrót do pytań wyjściowych znajdujących się kilka linijek wyżej.
Ale zostawmy na chwilę emerytowanych mistrzów filozofii prawa, którzy z obrotu prawnego odjechali niczym kreska spod nosa Kołodziejczaka i zróbmy to, czego nie zrobił nikt z telewizyjnych ekspertów: przeczytajmy coś więcej niż 10 linijek wyroku.
Zacznijmy od ustawy, bo to ona mówi, kiedy ktoś staje się sędzią.
[Twierdzenie przez kanał zero, że „dokonano szturmu”, gdy Pan Stanowski jest bezapelacyjnie dobrym dziennikarzem, ale nie posiada żadnej wiedzy z zakresu prawa ani zdolności przetwarzania informacji z tej kategorii jest również sporym nadużyciem.]
Art. 4 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego nakłada na osobę wybraną przez Sejm obowiązek złożenia ślubowania wobec Prezydenta. Art. 5 dodaje, że stosunek służbowy sędziego nawiązuje się dopiero po złożeniu ślubowania i dopiero wtedy sędzia stawia się w Trybunale, a Prezes przydziela mu sprawy.
Ślubowanie jest więc zdarzeniem prawnym, bez którego mandat nie zamienia się w urząd.
Jeśli zatem ktoś uważa, że Prezydent działa wbrew prawu, ma do dyspozycji drogę prawną, a nie medialną.
(śmiała teza? no dobrze czytajmy dalej)
Wyrok TK K 34/15 15 każe wszelkie wątpliwości kierować do Trybunału w trybie kontroli.
Wybiórczość stosowania tego, co aktualnie pasuje do tezy jest z resz†ą zmorą robiącą z instytucji TK i całego kraju pośmiewisko od ponad 10 lat. I jest również podstawą, na mocy której Polska przegrywała, przegrywa i przegrywać będzie sprawy w ETPCz – jednak skutecznie polscy urzędnicy osobom, które chciałyby sprawy z polskiego podwórka bezprawia wynieść do ETPCz do tej pory łeb ucinały. Już w zeszłym roku zanotowano w tej kwestii wzrost z 2141 do 3003 skarg (czyli o około 40%).
Sędzia TK wybrany przez Sejm, lecz niezaprzysiężony przed Prezydentem, nie jest sędzią TK w sensie ustrojowym i nie ma statusu sędziego czynnego: posiada wyłącznie mandat elekcyjny, nie może orzekać ani wykonywać czynności sędziowskich, nie nabywa praw i gwarancji sędziowskich; stosunek służbowy nawiązuje się dopiero po złożeniu ślubowania (art. 4–5 ustawy o statusie sędziów TK; jednolita linia orzecznicza TK: K 34/15 strony 45-46.
„Po dokonaniu przez Sejm wyboru na stanowisko sędziego mamy do czynienia z sędzią
Trybunału, nawet jeżeli nie rozpoczął jeszcze kadencji i nie objął urzędu. Jest to
rozwiązanie analogiczne do tego, gdy wybrany w powszechnym głosowaniu poseł lub
senator – w pełnym tego słowa znaczeniu – może przystąpić do sprawowania mandatu
dopiero po złożeniu ślubowania (art. 104 ust. 2 w związku z art. 105 ust. 2 Konstytucji).
…
8.4. Zasada wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego przez Sejm, wyrażona w
art. 194 ust. 1 Konstytucji, przekazuje tej izbie parlamentu wyłączną kompetencję w
zakresie rozstrzygania o personalnej obsadzie sądu konstytucyjnego. Już na poziomie
konstytucyjnym powiązano kwestię wyboru sędziów Trybunału z decyzją konkretnego
organu władzy publicznej, mającego przy tym status organu przedstawicielskiego.
Wyznaczona w ten sposób ustrojowa rola Sejmu w relacji do Trybunału Konstytucyjnego,
chociaż dotyczy zasadniczej kwestii związanej z funkcjonowaniem Trybunału, czyli
obsady składu osobowego TK, nie może być rozumiana jako prowadząca do
jakiegokolwiek uzależnienia, czy też podporządkowania sądu konstytucyjnego woli
większości parlamentarnej.
Wykonanie kompetencji przyznanej Sejmowi w art. 194 ust. 1 Konstytucji należy
widzieć w tej perspektywie ustrojowej, a więc zgodnie z zasadą współdziałania i
równowagi podzielonych władz, wyrażoną we wstępie do Konstytucji i w jej art. 10 ust. 1,
oraz zasadą odrębności i niezależności Trybunału względem pozostałych władz, co wyraża
art. 173 Konstytucji. Ustalona w tym ostatnim przepisie zasada niezależności Trybunału
Konstytucyjnego musi być respektowana przez inne organy władzy publicznej, w
szczególności wówczas, gdy organy te zostają włączone w proces podejmowania decyzji
odnoszących się bezpośrednio do sfery funkcjonowania Trybunału. Przykładem takiego
procesu jest powierzenie Sejmowi wyboru sędziów Trybunału.
8.5. Kwestionowany we wniosku art. 21 ust. 1 ustawy o TK wyraża normękompetencyjną, która nakłada na Prezydenta obowiązek niezwłocznego odebrania
ślubowania od sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Przyjęcie odmiennego poglądu,
przyznającego głowie państwa swobodę w zakresie decydowania o ewentualnym przyjęciu
bądź nieprzyjęciu ślubowania od sędziego wybranego przez Sejm oznaczałoby
wykreowanie normy ustawowej, która czyniłaby z Prezydenta dodatkowy, oprócz Sejmu,
organ mający prawo decydowania o obsadzie personalnej Trybunału Konstytucyjnego.
Takie rozumienie art. 21 ust. 1 ustawy o TK nie ma podstawy prawnej ani w art. 194 ust. 1,
ani w żadnym innym przepisie Konstytucji.
Ślubowanie składane wobec Prezydenta zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o TK nie
stanowi wyłącznie podniosłej uroczystości o charakterze symbolicznym, nawiązującej do
tradycyjnej inauguracji okresu urzędowania. Wydarzenie to pełni dwie istotne funkcje. Po
pierwsze, jest publicznym przyrzeczeniem sędziego do zachowania się zgodnie z rotą
składanego ślubowania. W ten sposób sędzia deklaruje osobistą odpowiedzialność za
bezstronne i staranne wykonywanie swoich obowiązków zgodnie z własnym sumieniem
oraz poszanowaniem godności sprawowanego urzędu. Po drugie, złożenie ślubowania
pozwala sędziemu rozpocząć urzędowanie, czyli wykonywanie powierzonego mu mandatu.
Te dwa istotne aspekty ślubowania świadczą o tym, że nie jest to wyłącznie podniosła
uroczystość, lecz zdarzenie wywołujące konkretne skutki prawne. Z tego względu
włączenie Prezydenta w odbieranie ślubowania od wybranych przez Sejm sędziów TK
należy ulokować w sferze realizacji kompetencji głowy państwa.
Odebranie ślubowania od sędziów TK nie może być postrzegane jako należące do
ewentualnego uznania głowy państwa. Prezydent jest obowiązany przyjąć ślubowanie od
sędziów wybranych przez Sejm na podstawie art. 194 ust. 1 Konstytucji. Nie ma w tym
zakresie możliwości dokonywania samodzielnej, a przy tym swobodnej – zależnej jedynie48
od własnego uznania – oceny ani podstaw prawnych dokonanego wyboru, ani
prawidłowości procedury, która została w danym wypadku zastosowana przez Sejm.
Prezydent, jako organ władzy wykonawczej, nie jest bowiem uprawniony do ostatecznego i
wiążącego inne organy państwa wypowiadania się o zgodności norm prawnych z
Konstytucją. Nie ma również kompetencji w zakresie oceny legalności działań
podejmowanych przez Sejm na podstawie powszechnie obowiązującego prawa. Przyznanie
Prezydentowi niczym nieograniczonej możliwości dokonywania takich ocen oznaczałoby
podejmowanie działań bez podstawy prawnej. Wiązałoby się z naruszeniem zasady
legalizmu (art. 7 Konstytucji) oraz pozostawałoby w sprzeczności z zasadą, że Prezydent
wykonuje swoje zadania w zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach
(art. 126 ust. 3 Konstytucji).
Trybunał zwrócił uwagę, że powstrzymywanie się od odebrania ślubowana od
sędziego Trybunału mogłoby w niektórych wypadkach skutkować uniemożliwieniem
rozpoznania przez Trybunał sprawy w pełnym składzie, co byłoby sprzeczne z
konstytucyjnym określeniem kompetencji Trybunału dotyczących samego Prezydenta, tj. z
określeniem w Konstytucji zakresu spraw, które Trybunał powinien rozpoznać. Tytułem
przykładu można wskazać, że zgodnie z i art. 117 ust. 1 i art. 133 Konstytucji w zw. z art.
44 ust. 1 ustawy o TK z 2015 r. Trybunał orzeka w pełnym składzie w sprawie
stwierdzenia przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej oraz powierzenia Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków
Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli Prezydent nie jest w stanie zawiadomić
Marszałka Sejmu o niemożności sprawowania urzędu. Wniosek Marszałka Sejmu
powinien być rozpoznany niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 24 godzin od jego
złożenia.
8.5.1.Przyjęcie ślubowania od nowo wybranego przez Sejm sędziego Trybunału
jest obowiązkiem Prezydenta. Kompetencja Prezydenta przewidziana w art. 21 ust. 1
ustawy o TK nie polega jednak na współudziale w kreowaniu składu personalnego
Trybunału Konstytucyjnego. Zadanie to zostało powierzone wyłącznie Sejmowi na
podstawie art. 194 ust. 1 Konstytucji. Prezydent ma swoim działaniem stworzyć warunki
ku temu, aby sędzia wybrany przez Sejm mógł niezwłocznie rozpocząć wykonywanie
powierzonej mu funkcji urzędowej. Rola Prezydenta jest więc wtórna, a zarazem
podporządkowana w swej istocie temu skutkowi, jaki wynika z wykonania przez Sejm
powierzonej mu kompetencji wyboru sędziów TK. Prezydent nie jest organem
dokonującym wyboru sędziów TK, a powierzoną mu kompetencję odebrania ślubowania
od sędziów Trybunału jest zobowiązany realizować na zasadach określonych m.in. w
Konstytucji (art. 126 ust. 3 Konstytucji). Ma więc działać jako – z jednej strony –
najwyższy przedstawiciel Rzeczypospolitej Polskiej, z drugiej zaś, co szczególnie istotne w
omawianym wypadku, jako gwarant ciągłości władzy państwowej (art. 126 ust. 1
Konstytucji). W ten sposób sfera aktywności Prezydenta związana z realizacją normy
wynikającej z art. 21 ust. 1 ustawy o TK uwarunkowana jest ściśle zarówno brzmieniem
art. 194 ust. 1 Konstytucji, jak i art. 126 ust. 1 Konstytucji. Na tym tle jeszcze wyraźniej
można dostrzec obowiązek odebrania ślubowania od sędziów TK wybranych przez Sejm
(art. 194 ust. 1 Konstytucji), jak również wpisany w ten obowiązek nakaz niezwłocznego
działania Prezydenta. Tylko w taki sposób Prezydent może realizować powierzoną mu
kompetencję ustawową, zapewniając jednocześnie ciągłość władzy państwowej – w tym
wypadku – władzy sądowniczej. Nieodebranie ślubowania od sędziów TK wybranych
przez Sejm należy uznać za sprzeczne z rolą głowy państwa w obowiązującym systemie
konstytucyjnym, gdyż uniemożliwia to sędziom rozpoczęcie wykonywania ich funkcji49
urzędowej, a w efekcie zachowanie ciągłości władzy realizowanej przez Trybunał
Konstytucyjny.
8.5.2. Jak już podkreślono, obowiązkiem Prezydenta jest przyjęcie ślubowania od
nowo wybranego sędziego Trybunału. To, że nie ma w przepisie terminu realizacji
obowiązku odebrania ślubowania, należy rozumieć w ten sposób, że ten obowiązek musi
być zrealizowany bez zwłoki, tak aby umożliwić działanie TK w piętnastoosobowym
składzie.
Trybunał Konstytucyjny dostrzega, że w pewnych wyjątkowych okolicznościach
mogą zaistnieć takie sytuacje, które w sposób obiektywny będą nakazywały Prezydentowi
chronić wyższą wartość – niż niezwłoczne wypełnienie obowiązku przyjęcia ślubowania –
jaką stanowi nadrzędność Konstytucji. Każda osoba sprawująca władzę publiczną jest – w
trakcie wykonywania powierzonej mu kompetencji – zobowiązana do samodzielnego
dokonywania oceny zgodności z prawem własnego działania. Nie rodzi to natomiast
uprawnień do „recenzowania” działań innych organów. Podstawą takich uprawnień
nadzorczych czy kontrolnych muszą być zawsze wyraźne przepisy prawa (art. 7
Konstytucji). W demokratycznym państwie prawa spory w tym zakresie rozstrzygane są
najczęściej w procedurach kontroli sądowej. W jednostkowym wypadku może się pojawić
uzasadnione pytanie o konieczność wyważenia ze sobą obiektywnie sprzecznych i
niemożliwych do jednoczesnego spełnienia wartości oraz której dać pierwszeństwo.
Zajście nadzwyczajnej, obiektywnej i niebudzącej wątpliwości sytuacji, której
racjonalnie nie można było przewidzieć i zapobiec, może spowodować, że zasada ochrony
nadrzędności Konstytucji wymagać będzie określonego zachowania także ze strony
Prezydenta i uzasadniać wydłużenie czasu na odebranie ślubowania, ale tylko o tyle, o ile
jest to racjonalnie konieczne do wyjaśnienia wątpliwości. Sytuacja uzasadniająca
wydłużenie czasu na odebranie ślubowania musiałaby się jednak wiązać z oczywistą i
niebudzącą wątpliwości okolicznością wskazującą na to, że Sejm nie podjął uchwały w
rozumieniu art. 120 zdania drugiego Konstytucji; dana osoba nie ma zdolności prawnej do
objęcia mandatu sędziego; bądź też ujawniły się – już po dokonanym wyborze – trwałe i
nieusuwalne przeszkody związane z nieznaną uprzednio sytuacją personalną sędziego.
Dopiero uznawszy, że w danym wypadku zachodzi jedna z takich sytuacji, Prezydent
mógłby rozważyć wydłużenie czasu oczekiwania na odebranie ślubowania. Jest to jednak
dopuszczalne tylko pod warunkiem, że skutek takiego wydłużenia okresu nieprzyjmowania
ślubowania nie doprowadzi do konsekwencji jeszcze mniej akceptowalnych
konstytucyjnie, jak choćby paraliż prac Trybunału Konstytucyjnego, którego zdolność
działania stanowi wartość konstytucyjną samą w sobie. Podejmując taką decyzję, Prezydent
bierze na siebie pełną, przewidzianą w Konstytucji odpowiedzialność za jej skutki.
Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdził, że zwłoka z przyjęciem
ślubowania nie może opierać się wyłącznie na zarzucie wadliwości samej podstawy
prawnej dokonanego wyboru. Zarzut odnoszący się do treści ustawy o TK musiałby się
bowiem przekształcić we wniosek o zbadanie zgodności z Konstytucją tej ustawy przez
Trybunał Konstytucyjny. Konstytucja nie przyznaje bowiem Prezydentowi żadnych
kompetencji w zakresie ostatecznego rozstrzygania o hierarchicznej zgodności norm.
Wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności może prowadzić – pod wyżej
wskazanymi warunkami – do wydłużenia okresu składającego się na „czas niezbędny” do
realizacji obowiązku. Nie może to jednak być podstawą do kreowania kompetencji w
zakresie odmowy przyjęcia ślubowania. Trybunał Konstytucyjny wyklucza możliwość
takiego rozumienia art. 21 ust. 1 ustawy o TK, które dawałoby Prezydentowi podstawę do
odmowy odebrania ślubowania od sędziego TK wybranego przez Sejm.50
8.5.3.Trybunał Konstytucyjny nie podważa dopuszczalności wprowadzenia przez
ustawodawcę mechanizmu ślubowania składanego wobec Prezydenta przez osobę, którą
Sejm wybrał na sędziego TK. Traktuje jednak takie rozwiązanie jako element dodany przez
ustawodawcę do procedury określonej w Konstytucji i ustrojowo konieczny.
Udział Prezydenta w procedurze zmierzającej do rozpoczęcia urzędowania nowo
wybranego sędziego TK nie może być w żadnym razie utożsamiany z kompetencją głowy
państwa do powoływania sędziów, o której mowa w art. 179 Konstytucji. Prezydent nie
rozpatruje bowiem wniosku Sejmu o powołanie danej osoby na stanowisko sędziego TK,
jedynie – ze względów uosabiania majestatu państwa – podkreśla znaczenie i rangę aktu
ślubowania, w którym dana osoba publicznie zobowiązuje się do służenia Narodowi.
Odrębne od siebie procedury określone w art. 179 i art. 194 ust. 1 Konstytucji łączy
tylko to, że odnoszą się do sędziów. Ponadto w obu wypadkach przewidziano udział
Prezydenta. Inna jest jednak rola w nich głowy państwa. Udział Prezydenta w
powoływaniu sędziów ma podstawę konstytucyjną (art. 179 Konstytucji), natomiast
odebranie ślubowania od wybranych przez Sejm sędziów Trybunału przewidziano w art.
21 ust. 1 ustawy o TK.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził jednak, że kompetencję przewidzianą w art. 21
ust. 1 ustawy o TK należy odczytywać w perspektywie wykonywania przez głowę państwa
kompetencji przewidzianych w Konstytucji i ustawach. Wiąże się to z koniecznością
realizowania ich w formie aktów urzędowych (art. 144 ust. 1 Konstytucji). Odebranie przez
Prezydenta ślubowania od nowo wybranych przez Sejm sędziów TK może być widziane na
tle ogólniejszej kompetencji głowy państwa dotyczącej odbierania ślubowania od
wszystkich sędziów w państwie. Konstytucyjnemu pojęciu „powoływania”, o którym
mowa w art. 144 ust. 3 pkt 17, należy nadać autonomiczne rozumienie. Pojęcie to zawiera
w sobie również ten element, który dotyczy przyjmowania ślubowania od sędziów
mających rozpocząć wykonywanie swojej funkcji urzędowej. W tym świetle ustawowa
kompetencja Prezydenta w zakresie odebrania ślubowania również od nowo wybranego
sędziego TK pozostaje w zakresie normowania art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji. Jest
zatem wyłączona z obowiązku uzyskania dla swej ważności podpisu Prezesa Rady
Ministrów. W przeciwnym razie nie byłoby w ogóle dopuszczalne włączenie Prezydenta w
procedurę umożliwiającą sędziemu TK wybranemu przez Sejm rozpoczęcie urzędowania.
Skoro Konstytucja nie przewiduje udziału Rady Ministrów w wyborze sędziów TK, nie
byłoby dopuszczalne włączenie w tę procedurę Prezesa Rady Ministrów za pomocą
mechanizmu kontrasygnaty aktu urzędowego głowy państwa.
8.6. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 21 ust. 1 ustawy o TK rozumiany w
sposób inny, niż przewidujący obowiązek Prezydenta niezwłocznego odebrania ślubowania
od sędziego Trybunału wybranego przez Sejm, jest niezgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji.
Trybunał dokonał oceny treści kwestionowanego art. 21 ust. 1 ustawy o TK i stwierdził, że
każdy inny sposób rozumienia tego przepisu niż nakazujący Prezydentowi odebranie
ślubowania, jest konstytucyjnie niedopuszczalny. Trybunał nie podważył – co do zasady –
możliwości takiego ukształtowania treści ustawy o TK, aby sędzia Trybunału składał
ślubowanie sędziowskie wobec Prezydenta. Uznał natomiast, że jakikolwiek inny sposób
wykładni art. 21 ust. 1 ustawy o TK narusza zasadę wyboru sędziów Trybunału
Konstytucyjnego przez Sejm (art. 194 ust. 1 Konstytucji). Takie kształtowanie
wspomnianej procedury, które uniemożliwiłoby niezwłoczne złożenie ślubowania, a w
efekcie rozpoczęcie urzędowania przez sędziego TK wybranego przez Sejm,51
pozostawałoby w sprzeczności z kompetencją przyznaną Sejmowi na podstawie art. 194
ust. 1 Konstytucji oraz ustrojową rolą Prezydenta.”
I tak wiem, że 75% osób nawet tego nie przeczytało,a te 25%, które podjęło się tej przyjemnej lektury zrozumiało maksymalnie 30% – wybierzmy więc najważniejsze fragmenty.
Na Prezydencie RP,
w świetle wyroku K 34/15, ciąży obowiązek niezwłocznego odebrania ślubowania od sędziego TK wybranego przez Sejm; Prezydent nie ma prawa odmowy i nie może samodzielnie wiążąco oceniać legalności wyboru.
Dopuszczalne jest jedynie przejściowe wstrzymanie się z odebraniem ślubowania w nadzwyczajnych, obiektywnych i niebudzących wątpliwości sytuacjach, których racjonalnie nie można było przewidzieć, i to tylko przez czas racjonalnie konieczny do wyjaśnienia wątpliwości; zarzut wadliwości podstawy prawnej wyboru Prezydent winien kierować do TK w trybie kontroli następczej.
Ale jak długo powinien trwać owy okres przejściowy?
Czy zamierza Pan Panie Prezydencie wstrzymywać się w nieskończoność?
Czy zamierza Pan przekazać swoje wątpliwości do Trybunału celem rozstrzygnięcia wątpliwości?
Jak długo to potrwa?
Czy Pana decyzja doprowadza w finalnym rozrachunku do blokady funkcjonowania Trybunału?
Odmowa odebrania ślubowania od sędziów wybranych zgodnie z prawem została uznana przez ETPCz za naruszenie prawa.
Uczciwie trzeba dodać, że ten sam wyrok uznał odmowę odebrania ślubowania od sędziów wybranych w 2015 r. za naruszenie prawa krajowego. Tyle, że Strasburg ocenia skutki dla prawa obywatela do sądu ustanowionego ustawą, a nie tworzy w polskim porządku nowej drogi do objęcia urzędu z pominięciem ślubowania. Nawet najbardziej krytyczny wobec Prezydenta wyrok europejski nie mówi, że elekt może sam siebie zaprzysiąc i „wejść” do Trybunału.
Tak samo konsekwentnie mówi sam Trybunał. W wyżej przytoczonym wyroku dodał, że sędzią TK jest osoba, wobec której spełniono łącznie dwie czynności: wybór przez Sejm i ślubowanie wobec Prezydenta. Jasno i klarownie ustalono, że uchwała Sejmu daje jedynie mandat, a sędzią z możliwością orzekania staje się dopiero ten, kto ślubował. Co z tego wynika? Osoba wybrana, ale niezaprzysiężona, nie jest sędzią czynnym. Nie orzeka, nie zasiada w Zgromadzeniu Ogólnym
Ma status elekta, a nie sędziego orzekającego.
Teraz rzecz, o której pan premier wraz ze swoją świtą wolą nie wspominać. Trybunał orzekł interpretacyjnie, że art. 4 ust. 1 ustawy nakłada na Prezydenta obowiązek przyjęcia ślubowania, a to Prezydent rozstrzyga o ewentualnym wstrzymaniu się przed przyjęciem tego ślubowania w celu ochrony wartości konstytucyjnych, a następnie przekazuje sprawę do Trybunału w celu rozstrzygnięcia o konstytucyjnie uwarunkowanych przeszkodach do jego odebrania.
Oczywiście
Można się z tym wyrokiem nie zgadzać.
Dlaczego nikt do tej pory w polskiej przestrzeni nie zgłosił zastrzeżeń do tego wyroku?
“daj z siebie wszystko, czyli jakieś 30%”
[ponawiam cytowanie konkretnego (krótszego) fragmentu, żeby przytakiwaczom piszącym przemówienia naszej elicie politycznej za minimalną krajową nie zwarły się zwoje]
„8.5.2. Jak już podkreślono, obowiązkiem Prezydenta jest przyjęcie ślubowania od
nowo wybranego sędziego Trybunału. To, że nie ma w przepisie terminu realizacji
obowiązku odebrania ślubowania, należy rozumieć w ten sposób, że ten obowiązek musi
być zrealizowany bez zwłoki, tak aby umożliwić działanie TK w piętnastoosobowym
składzie.
Trybunał Konstytucyjny dostrzega, że w pewnych wyjątkowych okolicznościach
mogą zaistnieć takie sytuacje, które w sposób obiektywny będą nakazywały Prezydentowi
chronić wyższą wartość – niż niezwłoczne wypełnienie obowiązku przyjęcia ślubowania –
jaką stanowi nadrzędność Konstytucji. Każda osoba sprawująca władzę publiczną jest – w
trakcie wykonywania powierzonej mu kompetencji – zobowiązana do samodzielnego
dokonywania oceny zgodności z prawem własnego działania. Nie rodzi to natomiast
uprawnień do „recenzowania” działań innych organów. Podstawą takich uprawnień
nadzorczych czy kontrolnych muszą być zawsze wyraźne przepisy prawa (art. 7
Konstytucji). W demokratycznym państwie prawa spory w tym zakresie rozstrzygane są
najczęściej w procedurach kontroli sądowej. W jednostkowym wypadku może się pojawić
uzasadnione pytanie o konieczność wyważenia ze sobą obiektywnie sprzecznych i
niemożliwych do jednoczesnego spełnienia wartości oraz której dać pierwszeństwo.
Zajście nadzwyczajnej, obiektywnej i niebudzącej wątpliwości sytuacji, której
racjonalnie nie można było przewidzieć i zapobiec, może spowodować, że zasada ochrony
nadrzędności Konstytucji wymagać będzie określonego zachowania także ze strony
Prezydenta i uzasadniać wydłużenie czasu na odebranie ślubowania, ale tylko o tyle, o ile
jest to racjonalnie konieczne do wyjaśnienia wątpliwości. Sytuacja uzasadniająca
wydłużenie czasu na odebranie ślubowania musiałaby się jednak wiązać z oczywistą i
niebudzącą wątpliwości okolicznością wskazującą na to, że Sejm nie podjął uchwały w
rozumieniu art. 120 zdania drugiego Konstytucji; dana osoba nie ma zdolności prawnej do
objęcia mandatu sędziego; bądź też ujawniły się – już po dokonanym wyborze – trwałe i
nieusuwalne przeszkody związane z nieznaną uprzednio sytuacją personalną sędziego.
Dopiero uznawszy, że w danym wypadku zachodzi jedna z takich sytuacji, Prezydent
mógłby rozważyć wydłużenie czasu oczekiwania na odebranie ślubowania. Jest to jednak
dopuszczalne tylko pod warunkiem, że skutek takiego wydłużenia okresu nieprzyjmowania
ślubowania nie doprowadzi do konsekwencji jeszcze mniej akceptowalnych
konstytucyjnie, jak choćby paraliż prac Trybunału Konstytucyjnego, którego zdolność
działania stanowi wartość konstytucyjną samą w sobie. Podejmując taką decyzję, Prezydent
bierze na siebie pełną, przewidzianą w Konstytucji odpowiedzialność za jej skutki.”
Przytoczona już wyżej w ułamku sprawa Xero Flor przeciwko Polsce jest przykładem muru, który postkomunistyczne władze budują w Polsce od dnia teorytycznego upadku komunizmu.
. Kto twierdzi, że Prezydent „uzurpuje sobie kompetencję, której nie ma”, powinien najpierw wyjaśnić, dlaczego pomija orzeczenie TK z bezapelacyjnie legalnym składem, które tę kompetencję wprost opisuje.
Wyrok ETPCz ma przy tym charakter deklaratoryjny. Stwierdza naruszenie i ewentualnie przyznaje zadośćuczynienie, a państwo ma obowiązek usunąć jego przyczyny, ale robi to własnymi środkami: ustawodawca zmienia prawo, organy zmieniają praktykę. Sam wyrok nie uchyla uchwał Sejmu, nie zaprzysięga nikogo i nie zastępuje procedury z art. 4 i 5 ustawy o statusie sędziów TK. Nie ma w nim zdania, z którego wynikałoby, że osoba wybrana przez Sejm uzyskuje status sędziego bez ślubowania albo że może sama zgłosić się do Trybunału i zacząć orzekać.
Co więcej, logika Xero Flor obraca się przeciwko pomysłowi siłowemu. Skoro Strasburg uznał, że wadliwość procedury obsadzenia urzędu podważa prawo do sądu, to elekt, który objąłby funkcję z pominięciem ślubowania, czyli poza ustawową procedurą, stworzyłby dokładnie ten sam problem, tylko z drugiej strony politycznego sporu. Nawet najbardziej krytyczny wobec Prezydenta wyrok europejski nie daje więc podstawy, by elekt sam siebie zaprzysiągł i „wszedł” do Trybunału. Daje najwyżej argument, by spór rozstrzygnąć drogą prawną, a nie siłową.